Rekenmachine Gebruik Bij Bewijs
Bereken of en hoe je je rekenmachine mag gebruiken tijdens toetsen en examens
Resultaten Berekening
Mag je bij bewijs je rekenmachine gebruiken? Compleet overzicht (2024)
Het gebruik van rekenmachines tijdens toetsen, examens en praktijkbewijzen is een veelvoorkomende vraag onder studenten en cursisten. De regels verschillen sterk per onderwijsniveau, examensoort en zelfs per instelling. In dit uitgebreide artikel behandelen we alle aspecten van rekenmachinegebruik bij bewijzen, met specifieke richtlijnen voor VMBO, HAVO, VWO, MBO, HBO en praktijkexamens zoals het rijexamen.
Belangrijkste Regels op een Rij
- VMBO/HAVO/VWO: Alleen goedgekeurde wetenschappelijke rekenmachines zonder CAS
- MBO: Afhankelijk van de opleiding (meestal wetenschappelijke rekenmachine)
- HBO/WO: Vaak grafische rekenmachines toegestaan, soms met beperkingen
- Rijexamen: Geen rekenmachine toegestaan tijdens theorie-examen
- Programmeerbare rekenmachines: Meestal verboden tijdens centrale examens
Veelgemaakte Fouten
- Verkeerd type rekenmachine meenemen (bijv. grafisch waar alleen wetenschappelijk is toegestaan)
- Niet weten dat geheugen moet worden gewist voor het examen
- Vergeten om batterijen te controleren
- Aannemen dat digitale examens dezelfde regels hebben als papieren examens
- Niet controleren of de rekenmachine op de officiële lijst van toegestane rekenmachines staat
Officiële Regels per Onderwijsniveau
| Onderwijsniveau | Toegestane Rekenmachine | Specifieke Voorwaarden | Geheugen Wissen? |
|---|---|---|---|
| VMBO (alle leerwegen) | Wetenschappelijke rekenmachine zonder CAS | Geen grafische rekenmachines, tenzij specifiek toegestaan voor het vak | Ja, voor centrale examens |
| HAVO | Wetenschappelijke rekenmachine zonder CAS | Voor wiskunde B1: grafische rekenmachine toegestaan | Ja |
| VWO | Wetenschappelijke of grafische rekenmachine (afhankelijk van vak) | Wiskunde B: grafische rekenmachine verplicht voor sommige onderdelen | Ja |
| MBO (niveau 2-4) | Wetenschappelijke of grafische (afhankelijk van opleiding) | Technische opleidingen staan vaak grafische rekenmachines toe | Meestal ja |
| HBO | Grafische rekenmachine (vaak Texas Instruments TI-84) | Soms specifieke modellen verplicht voor technische studies | Ja, tenzij anders aangegeven |
| WO (Universiteit) | Grafische of wetenschappelijke (varieert sterk per faculteit) | Natuurkunde/Scheikunde: vaak grafische rekenmachine met specifieke functies | Ja, soms met uitzonderingen |
| Rijexamen (CBR) | Geen rekenmachine toegestaan | Alleen pen, papier en goedgekeurde hulpmiddelen | N.v.t. |
Wetenschappelijke vs. Grafische Rekenmachines
Het belangrijkste onderscheid dat examencommissies maken is tussen wetenschappelijke en grafische rekenmachines:
- Wetenschappelijke rekenmachine: Kan complexe berekeningen uitvoeren (sinus, cosinus, logaritmen) maar heeft geen grafische display. Voorbeelden: Casio fx-82MS, Texas Instruments TI-30XS.
- Grafische rekenmachine: Kan grafieken tekenen en vaak ook programmeren. Voorbeelden: Texas Instruments TI-84 Plus, Casio fx-CG50. Deze zijn vaak alleen toegestaan bij hogere wiskunde niveaus.
| Functie | Wetenschappelijke | Grafische |
|---|---|---|
| Basisbewerkingen (+, -, ×, ÷) | ✓ | ✓ |
| Wortels en machten | ✓ | ✓ |
| Goniometrische functies | ✓ | ✓ |
| Logaritmen | ✓ | ✓ |
| Grafieken tekenen | ✗ | ✓ |
| Programmeren | ✗ (beperkt) | ✓ (vaak) |
| Matrixberekeningen | ✗ | ✓ |
| Statistische analyses | Beperkt | Uitgebreid |
Specifieke Regels voor Centrale Examens (2024)
Voor de centrale examens in het voortgezet onderwijs (VMBO, HAVO, VWO) gelden strenge regels die jaarlijks worden bijgewerkt door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Enkele belangrijke punten:
- Goedgekeurde modellen: Alleen rekenmachines die op de officiële lijst staan zijn toegestaan. Populaire modellen zijn:
- Casio: fx-82MS, fx-82ES, fx-85MS, fx-350MS
- Texas Instruments: TI-30XS MultiView, TI-30XB MultiView
- Hewlett Packard: HP 30S
- Geheugen wissen: Voor alle centrale examens moet het geheugen van de rekenmachine gewist zijn. Bij sommige modellen moet dit kunnen worden gecontroleerd door de surveillant.
- CAS-verbod: Rekenmachines met een Computer Algebra Systeem (CAS) zijn verboden tijdens alle centrale examens, behalve voor specifieke vakken op VWO-niveau waar dit expliciet is toegestaan.
- Etui verboden: Rekenmachines moeten los meegenomen worden; etuis of hoesjes zijn niet toegestaan in het examenlokaal.
- Reservebatterijen: Het is verplicht om reservebatterijen mee te nemen, maar deze mogen alleen gebruikt worden onder toezicht van een surveillant.
Rekenmachinegebruik bij Praktijkexamens
Voor praktijkgerichte examens, zoals in het MBO of bij beroepsopleidingen, gelden vaak andere regels:
- Autotechniek: Grafische rekenmachines zijn vaak toegestaan voor berekeningen van motorvermogen, brandstofverbruik etc.
- Bouwkunde: Wetenschappelijke rekenmachines zijn standaard, maar soms zijn grafische rekenmachines nodig voor complexe constructieberekeningen.
- Verpleegkunde: Meestal alleen basisrekenmachines voor doseringsberekeningen.
- ICT-opleidingen: Soms zijn programmeerbare rekenmachines toegestaan, maar vaak moeten studenten zelf scripts schrijven.
Belangrijk: Voor praktijkexamens gelden vaak schoolspecifieke regels. Controleer altijd het Onderwijs- en Examenreglement (OER) van je instelling.
Digitale Examens en Rekenmachinegebruik
Met de opkomst van digitale examens (via systemen zoals ANS of Remindo) zijn de regels voor rekenmachinegebruik complexer geworden:
- Ingebouwde rekenmachine: Sommige digitale examens hebben een ingebouwde rekenmachinefunctie. In dat geval is een fysieke rekenmachine vaak niet toegestaan.
- Tweede scherm: Bij examens waar een grafische rekenmachine nodig is, moet soms een tweede scherm worden gebruikt om de rekenmachine te bedienen.
- Softwarematige beperkingen: Digitale examenomgevingen kunnen bepaalde toetsencombinaties blokkeren om oneerlijk gebruik te voorkomen.
- Screensharing: Bij online proctoring (toezicht op afstand) moet de rekenmachine vaak in beeld zijn tijdens het gehele examen.
Wat te Doen als je Rekenmachine Kapot Gaat Tijdens het Examen?
Een nachtmerriescenario voor veel studenten: je rekenmachine doet het niet tijdens het examen. Dit zijn de stappen die je moet nemen:
- Meld het direct: Roep een surveillant en leg het probleem uit. Wacht niet tot het einde van het examen.
- Reservebatterijen: Als je reservebatterijen hebt, vraag toestemming om deze te vervangen onder toezicht.
- Reserverekenmachine: Sommige scholen hebben reserverekenmachines beschikbaar. Vraag hiernaar.
- Handmatig rekenen: Als er geen oplossing is, moet je proberen zoveel mogelijk handmatig te rekenen. Voor sommige onderdelen krijg je mogelijk compensatiepunten.
- Melding achteraf: Als de storing je prestatie heeft beïnvloed, kun je achteraf een verzoek indienen bij de examencommissie voor herkansing of puntencorrectie.
Belangrijk: Zorg dat je voor het examen weet hoe je de batterijen van je rekenmachine moet vervangen. Bij sommige modellen is dit ingewikkelder dan je denkt!
Veelgestelde Vragen
Mag ik mijn rekenmachine lenen van een klasgenoot tijdens het examen?
Nee, dit is bijna altijd verboden. Je moet je eigen goedgekeurde rekenmachine meenemen. Het lenen van materialen tijdens het examen wordt gezien als een vorm van spieken.
Kan ik mijn grafische rekenmachine gebruiken voor alle vakken op het VWO?
Nee, alleen voor vakken waar dit expliciet is toegestaan (meestal wiskunde B en soms natuurkunde). Voor andere vakken moet je een wetenschappelijke rekenmachine gebruiken.
Mag ik formules opslaan in het geheugen van mijn rekenmachine?
Absoluut niet. Het geheugen moet leeg zijn bij aanvang van het examen. Surveillanten controleren dit vaak door een reset uit te voeren.
Wat als mijn rekenmachine een firmware-update nodig heeft?
Zorg dat je rekenmachine up-to-date is voor het examen. Tijdens het examen mag je geen updates uitvoeren. Sommige examens vereisen zelfs een specifieke firmwareversie.
Mag ik mijn telefoon als rekenmachine gebruiken?
Nee, mobiele telefoons zijn tijdens alle examens verboden, zelfs als rekenmachine. Dit geldt ook voor smartwatches en andere elektronische apparaten.
Kan ik een zonnecel-rekenmachine gebruiken?
Ja, zolang het model op de goedgekeurde lijst staat. Zorg wel voor reservebatterijen, mocht de verlichting in het examenlokaal onvoldoende zijn.
Tips voor het Kopen van een Examen-Rekenmachine
Als je een nieuwe rekenmachine moet kopen voor je examens, let dan op de volgende punten:
- Controleer de goedgekeurde lijst: Koop alleen een model dat staat op de officiële lijst van het CvTE.
- Kies het juiste type: Voor VMBO/HAVO is een wetenschappelijke rekenmachine meestal voldoende. Voor VWO wiskunde B heb je een grafische rekenmachine nodig.
- Let op het display: Een groot, duidelijk display voorkomt fouten door verkeerd aflezen.
- Batterijtype: Kies voor een model met standaard AAA-batterijen. Deze zijn makkelijk te vervangen tijdens het examen.
- Gebruiksgemak: Leen een model van een klasgenoot om te testen of je ermee kunt werken voordat je het koopt.
- Prijs vs. functionaliteit: Een duurdere rekenmachine is niet altijd beter. Voor de meeste examens volstaat een model van €20-€40.
- Garantie: Koop bij een betrouwbare winkel met goede garantievoorwaarden.
Populaire keuzes onder studenten:
- VMBO/HAVO: Casio fx-82MS (≈ €15-€20) of Texas Instruments TI-30XS (≈ €25)
- VWO (wiskunde B): Texas Instruments TI-84 Plus (≈ €120) of Casio fx-CG50 (≈ €130)
- MBO (technisch): Casio fx-991ES (≈ €30) of Texas Instruments TI-36X Pro (≈ €35)
Juridische Aspecten: Wat als je de Regels Overtreedt?
Het niet opvolgen van de regels rondom rekenmachinegebruik kan ernstige gevolgen hebben:
- Waarschuwing: Bij kleine overtredingen (bijv. vergeten het geheugen te wissen) krijg je meestal een waarschuwing.
- Ongeldig verklaren: Bij ernstige overtredingen (bijv. gebruik van een niet-toegestane rekenmachine) kan je examen ongeldig worden verklaard.
- Disciplinaire maatregelen: Herhaalde overtredingen kunnen leiden tot schorsing of uitsluiting van verdere examens.
- Strafrechtelijke vervolging: In extreme gevallen (bijv. fraude met programmeerbare rekenmachines) kan het OM besluiten tot strafvervolging.
Het Examenbesluit VO 2020 (artikel 31) stipuleert:
“De examenkandidaat mag tijdens het centraal examen alleen gebruikmaken van de in de bijlage bij het examen voorgeschreven hulpmiddelen. Het is de examenkandidaat verboden tijdens het examen andere hulpmiddelen te gebruiken dan die welke zijn toegestaan.”
Voor MBO en HBO gelden soortgelijke regels, vastgelegd in het Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB).
Internationale Examens (IB, Cambridge etc.)
Voor internationale examens zoals het International Baccalaureate (IB) of Cambridge exams gelden andere regels:
- IB Diploma: Grafische rekenmachines zijn verplicht voor wiskunde HL. Toegestane modellen zijn onder andere TI-84 Plus en Casio fx-9860GII.
- Cambridge IGCSE: Wetenschappelijke rekenmachines zijn toegestaan voor de meeste vakken, maar grafische rekenmachines alleen voor specifieke wiskunde-examens.
- SAT/ACT (VS): Alleen goedgekeurde grafische rekenmachines zijn toegestaan. De College Board publiceert jaarlijks een updated lijst.
Belangrijk: Voor deze examens moet je vaak een specifieke exam mode op je rekenmachine instellen, die bepaalde functies uitschakelt.
Toekomstige Ontwikkelingen
De regels rondom rekenmachinegebruik evolueren voortdurend. Enkele trends voor de komende jaren:
- Meer digitale examens: Met de verschuiving naar digitale toetsing zullen fysieke rekenmachines mogelijk minder nodig zijn, omdat de software ingebouwde rekenfuncties heeft.
- AI-toezicht: Systemen met kunstmatige intelligentie kunnen in de toekomst real-time controleren of studenten alleen toegestane functies op hun rekenmachine gebruiken.
- Uniformering EU-breed: Er zijn initiatieven om de regels voor rekenmachinegebruik binnen de EU te harmoniseren, vooral voor beroepskwalificaties.
- Biometrische verificatie: Bij hoogwaardige examens (bijv. medische opleidingen) kunnen vingerafdrukscanners op rekenmachines komen om fraude te voorkomen.
Het is daarom belangrijk om elk jaar de meest recente richtlijnen te raadplegen, zelfs als je al eerder examen hebt gedaan.