Kiểm tra máy tính dùng UEFI hay BIOS
Công cụ kiểm tra nhanh chóng và chính xác để xác định hệ thống khởi động của máy tính Windows
Công cụ kiểm tra UEFI/BIOS
Kết quả kiểm tra
Hướng dẫn toàn tập: Cách kiểm tra máy tính dùng UEFI hay BIOS
UEFI (Unified Extensible Firmware Interface) và BIOS (Basic Input/Output System) là hai hệ thống firmware quan trọng quyết định cách máy tính của bạn khởi động và tương tác với phần cứng. Việc xác định máy tính của bạn đang sử dụng hệ thống nào là rất quan trọng khi cài đặt hệ điều hành, tối ưu hóa hiệu suất hoặc khắc phục sự cố.
1. Sự khác biệt cơ bản giữa UEFI và BIOS
| Đặc điểm | BIOS | UEFI |
|---|---|---|
| Tuổi đời | Ra đời năm 1975 | Ra đời năm 2005 |
| Giao diện | Text-based (16-bit) | Graphical (32/64-bit) |
| Hỗ trợ ổ đĩa | MBR (≤2TB) | GPT (>2TB) |
| Tốc độ khởi động | Chậm (10-30 giây) | Nhanh (2-10 giây) |
| Bảo mật | Không có | Secure Boot |
| Số lượng phân vùng | 4 phân vùng chính | 128 phân vùng chính |
2. 5 phương pháp kiểm tra UEFI/BIOS trên Windows
-
Sử dụng System Information (phương pháp nhanh nhất)
- Nhấn Win + R, gõ
msinfo32và nhấn Enter - Trong cửa sổ System Information, tìm mục “BIOS Mode”
- Nếu thấy “UEFI” thì máy bạn dùng UEFI, nếu thấy “Legacy” thì dùng BIOS
Độ chính xác: 99% | Thời gian thực hiện: 10 giây
- Nhấn Win + R, gõ
-
Kiểm tra qua Disk Management
- Nhấn Win + X, chọn “Disk Management”
- Nhấp chuột phải vào đĩa hệ thống (thường là Disk 0), chọn “Properties”
- Chuyển sang tab “Volumes”
- Nếu “Partition style” là “GUID Partition Table (GPT)” thì máy dùng UEFI
- Nếu là “Master Boot Record (MBR)” thì máy dùng BIOS
Độ chính xác: 95% | Thời gian thực hiện: 20 giây
-
Sử dụng Command Prompt (DiskPart)
- Mở Command Prompt với quyền admin (nhấn Win + X chọn “Terminal (Admin)”)
- Gõ lệnh:
diskpart - Gõ tiếp:
list disk - Nếu cột “Gpt” có dấu * thì đĩa đó dùng GPT (UEFI)
- Nếu không có thì dùng MBR (BIOS)
Độ chính xác: 98% | Thời gian thực hiện: 15 giây
-
Kiểm tra qua Setup (phương pháp trực tiếp nhất)
- Khởi động lại máy tính
- Nhấn phím đặc biệt (thường là F2, F12, DEL, ESC) để vào setup
- Tìm mục “Boot Mode” hoặc “UEFI/BIOS Mode”
- Nếu thấy tùy chọn “UEFI” thì máy dùng UEFI
Độ chính xác: 100% | Thời gian thực hiện: 1-2 phút
-
Sử dụng công cụ bên thứ ba
Các phần mềm như CPU-Z, Speccy, HWiNFO có thể hiển thị thông tin chi tiết về hệ thống bao gồm loại firmware. Ví dụ trong CPU-Z:
- Tải và cài đặt CPU-Z từ cpuid.com
- Mở phần mềm, chuyển sang tab “Mainboard”
- Tìm mục “BIOS” để xem thông tin chi tiết
Độ chính xác: 97% | Thời gian thực hiện: 30 giây
3. Các dấu hiệu nhận biết máy dùng UEFI hay BIOS
Ngoài các phương pháp kỹ thuật trên, bạn có thể nhận biết thông qua một số dấu hiệu sau:
- Thời gian khởi động: Máy dùng UEFI thường khởi động trong vòng 5-10 giây, trong khi BIOS có thể mất 20-30 giây
- Logo nhà sản xuất: Máy UEFI thường hiển thị logo nhà sản xuất với độ phân giải cao, trong khi BIOS hiển thị text đơn giản
- Hỗ trợ ổ đĩa lớn: Nếu máy bạn có ổ đĩa >2TB và sử dụng làm ổ khởi động thì chắc chắn đang dùng UEFI
- Secure Boot: Nếu máy có tùy chọn Secure Boot trong setup thì đang dùng UEFI
- Hệ điều hành 64-bit: Windows 8/10/11 64-bit thường yêu cầu UEFI để tận dụng hết tính năng
4. Tại sao nên chuyển từ BIOS sang UEFI?
Dưới đây là những lợi ích khi chuyển sang UEFI:
| Lợi ích | Mô tả | Tăng trưởng hiệu suất |
|---|---|---|
| Tốc độ khởi động | UEFI khởi động nhanh hơn 3-5 lần so với BIOS | 300-500% |
| Hỗ trợ ổ đĩa lớn | Hỗ trợ ổ đĩa >2TB và số lượng phân vùng không giới hạn | Không giới hạn |
| Bảo mật | Hỗ trợ Secure Boot ngăn chặn malware trong quá trình khởi động | 99.9% hiệu quả |
| Tương thích phần cứng | Hỗ trợ tốt hơn với phần cứng hiện đại (NVMe, USB 3.0+) | 100% |
| Giao diện người dùng | Giao diện đồ họa thân thiện với chuột và bàn phím | N/A |
| Hỗ trợ mạng | Cho phép cập nhật firmware qua mạng | N/A |
5. Các vấn đề thường gặp khi chuyển đổi giữa UEFI và BIOS
Quá trình chuyển đổi có thể gặp một số vấn đề sau:
- Mất dữ liệu: Chuyển từ MBR sang GPT (hoặc ngược lại) sẽ xóa toàn bộ dữ liệu trên ổ đĩa
- Không khởi động được: Cài đặt sai chế độ có thể khiến hệ thống không khởi động được
- Driver không tương thích: Một số driver cũ có thể không hoạt động trên UEFI
- Vấn đề với hệ điều hành cũ: Windows 7 32-bit không hỗ trợ UEFI
- Secure Boot conflict: Một số phần mềm cũ có thể bị chặn bởi Secure Boot
Để tránh những vấn đề này, bạn nên:
- Sao lưu toàn bộ dữ liệu quan trọng trước khi chuyển đổi
- Kiểm tra tính tương thích của phần cứng và phần mềm
- Sử dụng công cụ chuyển đổi chính thức từ Microsoft (MBR2GPT)
- Cập nhật firmware lên phiên bản mới nhất
- Tham khảo hướng dẫn chính thức từ nhà sản xuất mainboard
6. Câu hỏi thường gặp về UEFI và BIOS
Câu 1: Làm sao để biết máy tính của tôi có hỗ trợ UEFI hay không?
Trả lời: Hầu hết các máy tính sản xuất từ năm 2012 trở đi đều hỗ trợ UEFI. Bạn có thể kiểm tra bằng cách vào setup (nhấn F2/DEL khi khởi động) và tìm tùy chọn “UEFI Boot” hoặc “Boot Mode Selection”.
Câu 2: Tôi có thể cài Windows 10 trên máy dùng BIOS không?
Trả lời: Có, nhưng bạn sẽ bị giới hạn một số tính năng như Secure Boot, Fast Startup và không thể sử dụng ổ đĩa lớn hơn 2TB làm ổ khởi động.
Câu 3: Làm sao để bật/tắt Secure Boot?
Trả lời: Bạn cần vào UEFI setup (thường nhấn F2/DEL khi khởi động), tìm mục “Secure Boot” và thay đổi trạng thái. Lưu ý rằng việc tắt Secure Boot có thể làm giảm bảo mật hệ thống.
Câu 4: Tại sao máy tôi vẫn dùng BIOS mặc dù đã sản xuất năm 2020?
Trả lời: Có thể máy của bạn đang ở chế độ “Legacy Mode” hoặc “CSM (Compatibility Support Module)”. Bạn cần vào setup và chuyển sang chế độ UEFI native.
Câu 5: Tôi có thể chuyển từ BIOS sang UEFI mà không cài lại Windows không?
Trả lời: Có thể, nhưng rất phức tạp. Bạn cần chuyển đổi đĩa từ MBR sang GPT bằng công cụ MBR2GPT của Microsoft, sau đó thay đổi cài đặt trong UEFI setup. Quá trình này có nguy cơ mất dữ liệu cao.
Câu 6: UEFI có phải là phiên bản nâng cấp của BIOS không?
Trả lời: Không hoàn toàn đúng. UEFI là một giải pháp thay thế hoàn toàn mới cho BIOS, được thiết kế để khắc phục những hạn chế cơ bản của BIOS như giới hạn ổ đĩa 2TB và tốc độ khởi động chậm.